2 10 59 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/274dc8318af98917d4a34d94cad0f7cd.jpg e7bbf82ef14b018fd40489d9aa1dce04 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Stereofoto's Algemeene Tentoonstelling van Nederlandsche Nijverheid en Kunst 1866 Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Stereofoto Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Boot en koetsen bij de Tentoonstelling voor Nationale Nijverheid en Kunst in het Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context RP-F-2004-229 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/4a181bd92641b210c74a82ae79814b2c.jpg fc73b97e592ebe87ceecaaa8b7477189 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Stereofoto's Algemeene Tentoonstelling van Nederlandsche Nijverheid en Kunst 1866 Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Stereofoto Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Boot naast andere objecten van de Tentoonstelling voor Nationale Nijverheid in het Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context RP-F-2004-221 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/fe6658140092e8a502f86804b7ffc02f.jpg 2d86422a663387acd30352cbbe72d0ee Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Stereofoto's Algemeene Tentoonstelling van Nederlandsche Nijverheid en Kunst 1866 Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Stereofoto Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Bustes en andere objecten bij de Tentoonstelling voor Nationale Nijverheid en Kunst in het Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam Source A related resource from which the described resource is derived Rijksmuseum Publisher An entity responsible for making the resource available Jan Dirk Brouwer Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context RP-F-2004-226 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/23fde97cce5688babf835647ec479f71.jpg 464cc45e0f16fe53253dd8711f5b3f07 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/bc5163039927ad55ff8b14081d6c7a2d.pdf 1917cb1e00462590eda10d7ec7fab959 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Algemeene Tentoonstelling van Nederlandsche Nijverheid en Kunst 1866 Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Catalogus der algemeene tentoonstelling van Nederlandsche nijverheid en kunst. (2e druk) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1866 Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource PDF catalogus https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/b645a8001ab60eb196b7c5b6d24e2794.jpg cc38e623c698eac685bbbc17c2c43a43 Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Text Any textual data included in the document De I. B A. Om een klein practisch boekje, met nuttige wenken voor het wielrijdende publiek ler bevordering van het geregeld verkeer té krijgen, moet men naar de 1. 6. A. Du boekje bevat een 19 artikelen, die men wel doet zich in het geheugen te prenten, als art. 15: «Blijft van een stilstaanden tramwagen op zoodanigen afstand, dat het in- en uitstappen van passagiers geen belemmering ondervindt, waartoe bet soms noodig kan zijn, stapvoets te rijden of stil te staan’’. Enhn, dit zullen de meeste wielrijders wel niet kunnen, maar dan moeten ze maar afstappen. Art. 18. Wordt lid van den A. N. W. 8., enz. Waar is I. B. A? Schrik niet. I. B. A.. beteekent Internationale ÏNiSferïJtéritoöh^elMng Nadat wij de groote zaai van het Paleis voor Volksvlijt, die keurig is omgetooverd, langs wittebrood, bruin., rogge- en hondenbrood, koek en chocolade zijn doorgegaan, komen wij in het groote bijgebouw, waar, nevens stands met kneedmachines en bakkersbenoodigdheden, ook een 5-tal stands van rijwielen, motorrijwielen en automobielen aanwezig zijn, waarvan wij het een en ander wenschen; te zeggen. Gaan wij eerst naar stand No. 218, van de firma H, Oosterhuisj en A. van Gelder, die dit boekje, hierboven genoemd, verspreidt.' Wij vinden hier een 4-tal transportrijwielen met dubbele boven-' buis en verzwaard balhootd, waarop een speciaal door deze firm a vervaardigde bagagedrager is aangebracht. Een paar Reliables, met en zonder kruisfame, trokken onze aandacht, omdat de fittings niet gegoten waren, maar uit geperst staal bestonden. Voorts een driewielige carrier, waarvan de onderbuis extra zwaat was, om ontsporing der wieleii bij itisscheii rails ah anderszins, te voorkomen. Op stand No. 7, steil de firma Eduard Tas, als hoofdvertegenwoordiger der Ehrhardt Automobielen, een transportwagentje t,en toon, die bij de Nederlandsche en Duische posterijen reeds in gebruik zijn. Deze wagens die er netjes uitzagen, hebben een draagvermogen van loco K.G. Op stand 261 zagen wij.de welbekende Hupmobile van Dirk van der Mark, maar nu met geen carrosserie voor een betrouwbaarheidsrit voorzien, doch als een bestelwagen gemaakt. Het nieuwtje dat deze bestelwagen bezit, is een automatisch werkende snelheidscontroleur, zoodat men zien kan of de chauffeur het wagentje als bestelwagen of als renwagen gebruikt heeft. Hiernaast is de stand 222 van de firma Lely & Zn,, die een Royal Enfield met zijspan laat zien. Het motorrijwiel is voorzien van een veerende stuurinrichting, automatische druppelaar, kettingoverbrenging, Enfield Carburateur en Bosch magneet. De motor is een 2 cylindrische van 6 p.k. | De zijspanwagen wordt door middel van verbindingsstukken in het frame gesoldeerd aan het motorwiel gekoppeld. Wat heeft dit nu met een bakkerijtentoonstelling te maken ? vroegen wij. Het antwoord was: och, een bakker heeft ook wel eens lust zijn vrouw mede te nemen. Toen wij echter heden nog eens kwamen kijken, was de rijspanwagen door een zijspan transportbak vervangen. Hier troffen wij ook een driewieligen carrier aan, waarbij de transportbak in soliede veeren was opgehangen, zoodat er zoowel eieren als brood in vervoerd kon worden. Rest ons nu nog de keurig rood gelakte transport Cyklonette van de N. V. Cyklon te Watergraafsmeer op stand 220, en dan hebben wij, op een standje, met op het voorwiel werkende fietsbellen die van af het stuur bediend kunnen worden en altijd door kunnen schellen, na, datgene van de Internationale Bakkerijtentoonstelling besproken, waarin onze lezers belangstellen. Deze tentoonstelling is als vaktentoonstelling wel een bezoek waard. Men verzuime echter niet een boekje met de wegregelen mede te nemen. Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Tijdschrift Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource De I.B.A. Source A related resource from which the described resource is derived Nederlandsche sport; officiëel orgaan der Nederlandsche Harddraverij- en Renvereeniging, der Nederlandsche Jachtvereeniging "Nimrod", der Koninklijke Nederlandsche Zeil- en Roeivereeniging, der Amsterdamsche IJsclub en der Amsterdamsche Skating-club, jrg 33, 1914, no 1854, 04-07-1914 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 04-07-1914 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/685787a3326f01bccd9116b3423342db.jpg c65a0768364df2812888b5604717c7f8 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/28ee461ac6710d79112ec82cf8c16a50.jpg 981ea3439870e852794c6dcdabf8b52c Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Text Any textual data included in the document DE INTERNATIONALE BAKKERIJTENTOONSTELITNG (I. B. A.) 16 JUNI — 16 JULI TE AMSTERDAM. Ze is wel interessant, de Internationale Bakkerij Tentoonstelling, die van 16 Juni tot 16 Juli in het Paleis voor Volksvlijt gehouden wordt en waaraan ik dezer dagen een bezoek brengen mocht. Het kan misschien eene geheel persoonlijke opvatting van me zijn, maar daar zit in onzen Nederlandschen bakkersstand iets sociaals en wetenschappelijks. Altijd heb ik 't een merkwaardig verschijnsel gevonden, dat bijvoorbeeld bij de organisatie van den Middenstand juist de bakkers zich 't meest deden gelden, dat juist zij 't waren, die 't eerste en 't beste de sociale gedachte, die ook aan de Middenstandsorganisatie ten grondslag ligt, begrepen. In Noord-Brabant bijvoorbeeld namen reeds de bakkers het initiatief tot de Middenstands-coöjreratie, toen bij vele andere vakken uit den middenstand het woord coöperatie nog dezelfde uitwerking had als 'n roode lap op 'n stier. En nog heden ten dagen geldt hunne vakafdeeling als de beste. En wat het wetenschappelijke betreft, zoo is 't frappant, dat de meeste middenstanders, die zich in hunne vakbladen aan.... 't schrijven wagen.... bakkers zijn, Ik weet dat van zeer nabij. In de door mij geredigeerde ,,R. K. Middenstander'' zijn 3/4 mijner medewerkers, bakkers. En dikwijls ontvang ik van deze vaklui stukken, waaruit heel wat te leeren valt. Zoo zou ik nog meer voorbeelden kunnen aanhalen en kunnen wijzen op geleerde priesters, staatslieden, bekende sociologen in binnen- en buitenland, wier vader het eerzame beroep van.... bakker uitoefende. Doch de redacteur van dit blad zou mij een „halt" kunnen toeroepen, daar ik mijne inleiding veel te lang zou maken! 1 Het behoeft dan ook niet te verwonderen, dat eene tentoonstelling, door energieke bakkers op touw gezet, zooals de Amsterdamsche er dat eene is, niet alleen op technisch, maar ook op sociaal-wetenschappelijk gebied zeer hoog staat. Deze tentoonstelling gaat uit van de Broodbakkersvereeniging „de Voorzorg" die haar organiseert ter gelegenheid van haar 70-jarig bestaan en daarmedie, volgens den voorzitter van het Uitvoerend Comité, den heer Fred. C. STaHLE, een drievoudig doel beoogt. De eerste en wel voornaamste reden voor het houden dezer tentoonstelling is wel, dat zij noodig was, beslist noodzakelijk. Niet ieder industrieel, niet iedere werkgever, niet iedere vakman is in de gelegenheid elders te zien, wat er voor zijn bedrijf noodig is te zien. Dikwijls is et een financieel bezwaar, maar ook' zeer vaak kan imen niet voor eenige dagen uit zijn zaken, omdat men geen goeden of betrouwbaren plaatsvervanger kan achterlaten. Daarom staan dergelijke industrieelen — en er zijn er velen — achter bij anderen. Ook is het vaak bezwaarlijk om bij collega's of liever gezegd bij zijne concurrenten de werking van nieuwe machines, gereedschappen of wel ovens te gaan zien. Wel is waar worden bij het ter markt brengen van nieuwigheden, door brochures, prospecti of ander drukwerk wel de voordeelen kenbaar gemaakt, maar machines, of wat het ook moge zijn, met eigen oogen te kunnen aanschouwen is altijd beter, vooral voor ons Hollanders, die niet zoo licht over één-nacht-ijs gaan. Daarvoor zijn de vaktentoonstellingen. Zoo is het ook thans noodig, dat er voor de broodbakkerij en voor al de aanverwante bedrijven eens goed gedemonstreerd wordt het nieuwe, dat in deze bedrijven geboden wordt. Een tweede reden voor het houden dezer tentoonstelling is gelegen in het feit, dat dit jaar de vijfde jaar- lijksche broodwedstrijd door de broodbakkersvereeniging „,de Voorzorg", dus het eerste lustrum zal gehouden worden. Als men eens vergelijkt de inzendingen brood op den eersten broodwedstrijd, die op bescheiden schaal gehouden werd, met die van den 4den broodwedstrijd, die door zijne grootere afmetingen reeds in enkele zalen van het paleis moest gehouden worden, dan staat men verbaasd over het verschil. Toen zag men tal van brooden, die door slechte bewerking, door onverschilligheid, door onwetendheid met de eischen voor goed volksbrood, er zoo uitzagen, dat men de schouders ophaalde bij het zien van zoovele misbaksels. Thans is dit ontzaggelijk veel verbeterd en kan men een groot aantal mooie brooden aanschouwen. Ook de deelneming aan deze wedstrijden gaat steeds crescendo. Waren er bij den eersten wedstrijd slechts pl.m. 350 inschrijvingen, bij den tweede waren er 650, bij den derden wedstrijd 1400, bij den 4den wanen ér niet minder dan 2600, en thans heeft men reeds het respectabele cijfer van p.m. 5000 inschrijvingen. „Goed volksbrood", ziedaar dus wel een der voornaamste sociale gedachten, die aan deze tentoonstelling ten grondslag ligt. Een derde en laatste reden tot 't houden dezer tentoonstelling — het spreekt trouwens wel vanzelf — bestaat in 't feit der herdenking van het 70-jarig bestaan der Broodbakkersvereeniging „de Voorzorg". Welnu, bij mijn bezoek bleek, dat de tentoonstelling' aan dit, haar drievoudig doel, vólkomen beantwoordt. Dat de tentoonstelling aan haar eerste doel, vermeerdering der technische kennis enz., beantwoordt, ziet men vooral duidelijk bij eene wandeling door de lokalen, waar de modernste machine's voor het bakkersbedrijf zijn uitgestald, en die ik voor 't grootste deel in volle werking mocht bewonderen. Geen techniker zijnde, waag ik 't natuurlijk niet, van die machine's eene beschrijving te geven of er een oordeel over te vellen, maar de eerste de beste leek, die deze machinehal bezoekt, zal onmiddellijk zien, wat 'n uitkomst vele dezer machine's voor het bakkersbedrijf zijn. En men heeft het niet bij eene of enkele machines gelaten, neen, men vindt er een groote verscheidenheid van de modernste deegmachines, amandelmachines, speculaas-machine's, [gasoventjes, enz., enz. In een andere afdeeling vindt men eene automatische broodbakkerij, benevens machine's voor de papierbewerking, zakkenplakkerij, waarnaast de plakkerij van vroeger in een vunzig zolder- of kelderwoninkje wel een schril contrast vormt. En dat de tentoonstelling ook aan haar tweede doel, het leveren van goed brood, beantwoordt, ziet men in een andere afdeeling, waar tal van firma's en bakkers, de een al uitgebreider en vollediger dan de ander, maar allen op hun Paaschbest, hunne producten tentoonstellen. Men staat verbaasd over de hoogte waarop het bakkersbedrijf — van den eenvoudigsten broodbakker — gekomen is. Ook de suiker- en banketbakkers komen in tal van standen met het beste voor den dag; en onophoudelijk wordt men bekoord, van die heerlijke bonbons, biskwie's, enz. voor zijn vrouw of kinderen mee naar huis te nemen, of... . als de bekoring wat al te groot wordt en 't menschelijk egoïsme de overhand! krijgt er... . zelf van te snoepen. Merkwaardig en leerzaam tevens is ook de historische afdeeling op deze tentoonstelling. Hier wordt een volledig overzicht gegeven van het bakkersbedrijf, keurig gerangschikt van den vroegsten tijd af tot nu. Men ziet er het korenveld, de korenbeurzen, de pakhuizen, de korenmolens, vervolgens het bakkersbedrijf, heel den langen weg, dien de grondstof aflegt alvorens ze in den vorm van een versch broodje of half maantje bij ons ontbijt of „twaalf uurtje" verschijnt. En dat alles in historischen zin, de wijze waarop door de eeuwen heen dit proces plaats vond. De ouderwetsche bakkerswinkels, de vroeger gehouden tentoonstellingen van 1883, 1887 en 1895, dat alles vinden 'wij hier terug. En dat ten slotte deze tentoonstelling ook aan haar derde en laatste doel beantwoordt, n.1. om het 70-jarig bestaan der bakkersvereeniging „de Voorzorg" luisterrijk te vieren, dat zegt ons haar gehecle opzet, dat zegt ons ook de totale indruk, dien ige van_ een bezoek aan deze tentoonstelling mede naar huis neemt en dien ik in 't kort in deze woorden kan samenvatten: De I. B. A. is leerzaam in alle opzichten; zij vermoeit den bezoeker geen oogenblik, doch boeit hem tot het einde; zij is; een jubileum tentoonstelling in den besten zin des woords. Leiden. A. KellenaerS- Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Tijdschrift Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource DE INTERNATIONALE BAKKERIJTENTOONSTELITNG (I. B. A.) 16 JUNI — 16 JULI TE AMSTERDAM. Source A related resource from which the described resource is derived Katholiek sociaal weekblad, jrg 13, 1914, no 28, 11-07-1914 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 11-07-1914 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context Katholiek sociaal weekblad. Geraadpleegd op Delpher op 24-02-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBMA01:000297029:00001 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/59aa041bce7465b78928a956b5f9e6c2.jpg 2545ace873cd89198cb3c0a5cd315beb https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/b56c43ab68660f12c7c67fade5cf0601.jpg 81c0fa36dd30976894753e65e0a0297d https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/03dfcddc59a526e6290f011451e6499f.jpg 44f1ab15d499b62ac446e46246472b69 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/bf51d24f313856d7154b24ac9743dcff.jpg 7c03c4d3571a96fa198e979679b78d5f https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/e7bef2e6359487d5b4af3bce14fe85de.jpg 3491b875b0eab1113b63fcd7e36bb3d8 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/e57475553111825eba534904cf1b65ec.jpg 82d13227a8b6e7d85270d9aa71e130a0 Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Text Any textual data included in the document HET WATERSNOODFEEST TE AMSTERDAM. Een watersnoodfeest,! Heeft men ooit zonderlinger samenkoppeling van woorden gezien, dan die deze vier lettergrepen ons aanbieden? De watersnood eene reden om feestte vieren, daar kan ik niet bij met mijn domme verstand, zou de boer zeggen; en hij zou het niet alleen zijn, voor wien het begrip watersnoodfeest te hoog was. Dr. Kuyper toch roept in het 'Feestblad verwonderd uit: Vroeger, bij volksramp, is er hier Bid-dag en Geef-dag geweest, Nu bij den dijkbreuk, viert hier Menschenlievendheid een Watersnood-feest. Maar dominé Kuyper verloor misschien wel wat veel uit liet oog, dat al is er ditmaal geen sprake vaneen Bid-dag, de 18de van Sprokkelmaand toch wel degelijk een Geef-dag geweest is. Zijn collega Laurillard schijnt de zaak anders op te vatten; althans hij maakt het ons inde volgende regelen, die hij in het genoemde Feestblad schreef, een weinig duidelijker: Medelijden heet het sieraad vaneen hart, dat deelt in pijn, En dat feestviert als ’t der smarte kan tot troost en hulpe zijn. Doch waartoe mij het hoofd gebroken met de vraag omtrent het ai of niet gepaste van dit feest; zooveel is zeker dat de waters» noodlijdenden -er wel bij zullen varen, en dat is het voornaamste. Daarenboven hebben Hunne Majesteiten het feest onder hunne hooge bescherming genomen, en waar die voorgaan kan men gerust volgen. Voor wie het niet gelooven wil, heb ik hunne handteekening uit het Feestblad geknipt en hierbij gevoegd, opdat ieder zich met eigen oogen van de waarheid mijner verzekering kunne overtuigen. Dit heb ik vooraf willen zeggen om den lezer te doen begrijpen, dat ik mij met eene onbezwaarde consciëntie en lang niet ineen Nurksche stemming, in gezelschap van den teekenaar der Katholieke Illustratie, naar de hoofdstad en het Volkspaleis begaf, om het watersnoodfeest bij te wonen. Het was acht uren inden avond, toen wij, tusschen den ontzaglijken drom van voetgangers en rijtuigen verloren, onze schreden paleiswaarts richtten. Donker en nevelig was de avond, maar vóór ons verhief zich de verlichte koepel majestueus inde lucht en was ons als een baken op den weg naar het gebouw, dat, voor volksvlijt gesticht, soms al eens tot zeer oneigenaardige doeleinden gebezigd wordt, maar thans ineen tempel der weldadigheid herschapen was. Deze tirade vloeit mij uit de pen nu ik rustig voor de schrijftafel gezeten ben; maar het behoeft niet gezegd, dat op het oogenbiik, waarvan hier sprake is, geheel andere gedachten zoowel mijn geest, als dien van mijn reisgenoot vervulden, gedachten aan onze teenen, die wij buiten het gedrang moesten houden, gedachten aan de rijtuigen, die ons vaak plotseling op de hielen kwamen, gedachten aan onze ribben, die soms geduchte elleboogstooten bekwamen. Daar traden wij onder de hooge portiek de vestibule binnen en zagen ons op het vertoon van den rooden talisman ter waarde van vijf gulden de deuren van het tooverpaleis ontsloten. Nauwelijks hadden wij eenige schreden binnen het heiligdom gezet, of ik gevoelde eene gewaarwording, zooals Dante heeft moeten ondervinden, toen ’nij voor het eerst het gebied der duisternis betrad. Daar las ik toch, wel niet in vlammende, maar toch in duidelijke letteren: THEAT RUM INFERNALE. Is het wonder dat deze onheilspellende inscriptie mij plotseling deed omkeeren en ik mijn metgezel pijlsnel medevoerde in eene richting, waar een blijder verschiet ons aanlachte? Later heb ik vernomen dat het verblijf, waarvan ik mij zoo schuw afwendde, niets dan de duisternis met de hel gemeen had, en dat er in plaats van Beëlzebub in persoon een lichtgevende hond werd gevierd en aangebeden. Trouwens, hoezeer ik het betreur, dat ik het beest geen bezoek heb gebracht, behoef ik mij niet te beklagen, een nooit gezien wonder gemist te hebben-, want inde Katholieke Illustratie heb ik reeds voor lang gelezen vaneen lichtende verfstof, waarmede men slechts het een of ander voorwerp behoeft te bestrijken, om het lichtgevend te maken. Doch wij gaan verder en laten den blik door de reusachtige zaal weiden, die inderdaad een phautastisch, feérique voorkomen heeft. Dien aanblik te beschrijven, zal men wel niet van mij vergen, waarom ik maar aanstonds begin met den lezer te wijzen op de bovenste gravure van blz. 206, die een voorwerp vertoont, dat het allereerst onze aandacht trok. Ik bedoel de Champagne bar, een vreemde naam, die al spoedig tot champagneberg verhollandscht werd. Het was eene verhevenheid, met kransen van sparregroen, met standbeelden, wimpels en gekleurde lampions versierd, en bekroond door vier bogen van tintelende gasvlammen. Men heeft deze stellage een tempel genoemd, doch afgezien van al de bonte versierselen, kwam het mij meer als een reusachtige papegaaiskooi zonder traliën voor. In plaats van papegaaien ontwaarden wij er echter een stoet van jonge dames, inde meest verscheiden costumes gehuld, die de verschillende kleederdrachten der Frausche boerinnen moesten voorstellen, maar die, zooal niet in snit, dan toch in rijkdom van stoffage heel wat van het origineel moeten verschillen. Zij omringden eene tafel, waarop honderden champagne-glazen hunne lange halzen uitrekten, en lokten als Sirenen de toeschouwers tot zich, minder om hen met haar schuimenden wijn te laven, dan om haar blikken bus met hunne guldens te kunnen vullen. A l’eau mousseuse inondant la campagne, Képond Hébé en versant du Champagne! zegt de puntdichter van het Feestblad. Een paar schreden verder verheft zich een antiek Egyptisch gebouwtje, waarbinnen een paar waarzegsters huizen, die u volstrekt de geheimen van toekomst en verleden willen ontsluieren. Zij zijn inde bonte dracht der Zigeunermeisjes gekleed; doch wie zich bij dat woord de morsige deernen voor den geest haalt, die wij in gezelschap •harer familie voor eenige jaren door het land hebben zien kruisen, stelle zich de bewuste heidinnetjes niet als die landloopsters voor: slechts zijde en fluweel en fonkelende kleinoodiën dienen hier tot kleéding en opschik. Het Egyptisch gebouwtje in quaestie heeft de teekenaar in zijn schets van de Champagne bar opgenomen; doch hij kon het niet anders voorstellen dan van achteren gezien, daar het met den ingang naar den Bacchustempel gekeerd stond, zoodat de beide waarzegters op onze afbeelding onzichtbaar blijven. Aan weerszijden van de Champagne har, die zich vlak onder den koepel verheft, strekt zich eene dubbele rij winkeltjes uit, eene ware Kermis der Ijdelheid. Tegen eiken pijler is zulk een kraampje aangebouwd, en ofschoon zij alle vrij wel overeenkomen in vorm en ver iering, bieden de koopwaren, maar vooral de verkoopsters de rijkste verscheidenheid aan. Het eerste winkeltje is eene uitstalling van boeken, plaatwerken, photographieën, dagbladen enz. en wordt gehouden dooreen paar dames, die aan het hof van koningin Antoinette ontsnapt schijnen. Hare sneeuwwitte poederpruiken en haar buitengewoon blanke tint, waarschijnlijk aan eene flinke laag poudre de riz verschuldigd, doen haar als wassenbeelden voorkomen en geven aan hare geheele verschijning iets unheimlichs. Met zekeren tegenzin zagen wijde eeuw van onnatuurlijkheid en wansmaak inde beide beschreven figuren herleven, en wendden ons naar het volgende kraampje, waar een paar bekoorlijke Italiaanschen ons hare frutti d’ltalia en confetti aanprezen. Aldus wandelden wijde beide rijen langs, telkens voor de schilderachtige uitstallingen blijvende stilstaan, op eerbiedigen afstand wel te verstaan; want al had professor Alberdingk Thijm ook in het Feestblad geschreven: Hoe milder thans uw goud-aar vloeit, Hoe hooger ’t goud uws harten gloeit. achtten wij ons volstrekt niet geroepen, die gulden spreuk bij alle kraampjes in toepassing te brengen. Behalve dat wij geen van beiden pretendeeren een gouden hart te bezitten, zijn goudaderen bij ons evenmin te vinden als inde Vughterheide. Maar wij waren de eenigen niet, die zich een weinig op den achtergrond hielden; inden beginne vooral legden de meeste bezoekers eene zekere beschroomdheid aan den dag, en het was hun aan te zien, dat zij huiverig waren naar den prijs vaneen of ander voorwerp te vragen, ook al wisten de verkoopsters het hun nog zoo dringend aan te prijzen. De groote blikken trommel toch, die de geïmproviseerde winkeliersters met haar „asjeblieft voor den watersnood” telkens deden rammelen, was als een schrikbeeld, dat menigeen deed afdeinzen. Goudstuk op goudstuk zivolg die dikbuikige veelvraat in en niets gaf hij terug. Allengs kwam er echter een meer opgewekte geest onder de menigte, en de aanvankelijk ietwat stijve concert-promenade ging ineen bedrijvig en vroolijk gejoel over, hetgeen ten gevolge had, dat ook de beurzen losser werden; want de vreugde verruimt het hart en doet de hand dieper inden zak tasten. Och! dat ook wij geen goudaderen konden laten vloeien en zelfs met het zilver spaarzaam moesten zijn! „Hier geldt toch niet,” zei ik tot mijn metgezel, „wat ergens in het Feestblad geschreven staat: La charité n’est pas le privilege de la fortune.” „Maar,” was het antwoord, „er staat ook in liet Feestblad: God neemt de meening voor dc daad, Zoowel voor ’t goed als voor het kwaad. Troosten wij ons daarmee.” Zoo pratende en kijkende hadden we reeds een half dozijn kraampjes de revue doen passeeren en menig schilderaehtig groepje bewonderd. We hadden de Turksche hare geurige muphti zien verkoopen en de Kussin hare thee inde kleine kopjes zien schenken; plotseling zagen wij ons weer naar het vaderland teruggevoerd door den aanblik vaneen paar alleraardigste Friezinnetjes, die hare wafels en pnnsch te koop aanboden, en die, evenals alle verkoopsters van eet- en drinkwaren, zich in het drukste debiet mochten verheugen, — voor den menschenkenner eene leerrijke bijzonderheid! „Zie eens,” nep op eens de teekenaar verrukt uit, „daar hebt ge de bruid van den kruisvaarder!” Ik volgde met het oog de richting van zijn vinger en ontwaarde werkelijk de-bruid van den kruisvaarder, zooals zij op eene plaat inde Katholieke Illustratie is voorgesteld, in haar zwart fluweelen kleed met gepofte mouwen, door welker insnijdingen de witte zijde van liet onderkleed heengluurt. Doch nu was het mijne beurt om eene interessante ontdekking te doen. „Ziet ge ginder dat photograpliieënkraampje?” vroeg ik, den teekenaar op eender winkeltjes wijzende. „Wel heb je ooit!” was zijn uitroep.. „Onze Noordbrabantsclie meisjes zijn ook niet vergeten; de eene is een Bossche en de andere een Bredasche.” „Jammer dat ze geen Bossche koek verkoopen.” „Dat zou zeker gepaster zijn; maar ik vind het in ieder geval gepast, die dametjes even uit te teekenen; die moeten inde Illustratie!” Zoo gezegd zoo gedaan; en het gevolg is dat het photograpliieënkraampje met de beide Noordbrabantsche schoonen in ue Katholieke Illustratie vereeuwigd is. Van de beide figuurtjes, die mij zoo aangenaam getroffen hadden door mij aan de stad mijner inwoning te herinneren, dwaalde mijn oog naar den overkant, waar ik eene schooue Spaansche ontwaarde, inde nationale kleederdracht van het land der stierengevechten en der tintelende wijnen. Fier als eene koningin en toch met bevalligen zwier bood de dame den omstanders hare cigaretten aan, die, al mocht ook inde zaal niet gerookt worden, toch gereeden aftrek vonden. Had ik niet stellig geweten, hier eene Amsterdamsche voor mij te hebben, dan hadden de gitzwarte oogen en lokken mij haar ongetwijfeld voor eene Castiliaansche doen aanzien, die met waarheid zou kunnen zeggen: Fern im Süden liegt mein Spaniett, Spanien ist mein Heimatland. Maar ook de Nederlandsche vrouwen uit don Spaanschen tijd zagen wij er vertegenwoordigd in twee jonge meisjes, waarvan de eene inde Hollandsche, de andere inde Vlaamsche dracht der XVIde eeuw was gedost. De eene droeg een lichtblauw, zwaar zijden kleed, met den breeden platten hagelwitten halskraag; de andere was ineen korenblauw zijden rok en een zwart fluweelen jakje gedost, en vooral de karakteristieke, van boven ingedrukte muts stond haar alleraardigst. Na aldus de verschillende kraampjes van den fancy fair bezichtigd en met genoegen opgemerkt te hebben, "dat de winkeliersters goede zaken maakten, dwaalden wij zijdelings af, ten einde wat ruimer te kunnen ademhalen, dan hier in het gedrang het geval was. Ons voorbehoudende later de groepen, die het midden der ruimte innamen, van nabij te bekijken, belandden wij het eerst ineen hoek van het gebouw, waar Oscar Carré zijne „sensationeele luchtexercitiën” of althans iets dergelijks te zien gaf. De voorstelling was juist begonnen en het gelach, dat vanuit de afgesloten ruimte weerklonk, bewees ons dat de clowns bezig waren de lachspieren der toeschouwers in beweging te brengen. Naast het Hippodrome was een stalletje op geslagen voor den pony, dien Carré voor de watersnoodverloting had afgestaan. Daar het dier zoo vriéndelijk waste onzen gerieve over de heining te kijken, die het voor onze blikken moest verbergen, achtte ik het onnoodig mij ook het overige gedeelte van zijn lichaam te doen toonen, en volgde veel liever onzen teekenaar naar de tentoonstelling van schilderijen, die, door verschillende kunstminnaars afgestaan, in een net gedecoreerd en zorgvuldig verlicht lokaal den rijkdom harer kleuren en lijnen ten toon spreidden. Ik behoef niet te zeggen, dat het vooral de teekenaar was, die hier genoot. Vaak steeg zijne bewondering tot een enthousiasme, dat hem zijne geheele omgeving deed vergeten. „Zie toch eens, die heerlijke Italiaansche kinderkopjes! wat prachtig lichteffect! wat schitterende kleuren, wat fijne tinten, wat !” Ja, wat al niet! Op dat oogenblik had ik geen ooren voor zijne opmerkingen; want ik was zelf inde beschouwing verdiept vaneen tableau, dat mij met diepen weemoed vervulde en toch onweerstaanbaar aangreep. Ik stond voor den sneeuwstorm van Schenck ; en wie zal het mij euvel duiden, dat bij den aanblik van dien schaapherder, die met zijne kudde tegen de onstuimige sneeuwjacht worstelt, onmiddellijk de gedachte bij mij opkwam aan het verschrikkelijk ongeval, dat op dien dag juist eene maand geleden was, aan den voor ons onvergetelijken sneeuwstorm van 18 Januari? De teekenaar, die waarschijnlijk niet vermoedde, waar ik zoo plotseling met mijn gedachten heengedwaald was, maakte mij vervolgens opmerkzaam op een schilderstuk, dat eene zeventiende-eeuwsche herberg voorstelde. „Maar dat kunnen we immers in werkelijkheid zien,” zei ik; „vlak hiernaast is eene wezenlijke zeventiende-eeuwsche „„knijp;”” daar kunnen we tevens wat uitblazen; want ’t is hier stikheet.” Een paar minuten later zaten we inde knijp, wel te verstaan niet inde beteekeuis. die Van Dale aan die uitdrukking hecht. De man kent noch een knijp nog een kneip inden zin, bedoeld door de Commissie voor het Watersnoodfeest, evenmin als hij van laatstgenoemd woord eene verklaring weet te geven. Doch die „misselijoke misspellinge,” om met vader Vondel te spreken, daargelaten, heeft de Commissie alle eer van haar werk, zoowel wat het idee als wat de uitvoering betreft; zoodra wij den voet inde knijp zetten, moesten we dat beiden ronduit bekennen. De illusie toch was volkomen; de hooge kruisramen met de tallooze kleine ruitjes, de gebeeldhouwde kasten, met ouderwetsch porselein en koperwerk beladen, de twee ineen toepasselijk pak gestoken bedienden, maar vooral het schemerdonker dat in het lokaal heerschte, alles werkte mede om ons te doen wanen ineen herberg van voor een paar eeuwen verplaatst te zijn. Onze teekenaar was dan ook als opgetogen en zocht oogenblikkelijk een geschikt hoekje om er een tafereeltje van te maken. Hij plaatste zich aan een ruw ineengetimmerde tafel op een dito stoel niet ver van de glazen pui, die de eigenlijke gelagkamer van het voorhuis scheidde, en had van daar, door de deur, een onbelemmerd gezicht op de Oud-Hollandsche schouw in genoemd voorhuis, die met haar omgeving een teekenachtig geheel vormde. Ik voor mij wandelde inmiddels het vertrek eens rond, waaraan slechts een paar groepen drinkende zeventiendeéeuwers en wat hammen aan den zolder ontbraken, om het sprekend te doen gelijken op de schilderij, die wij een oogenblik te voren bewonderd hadden. In het midden van het lokaal stond eene massieve vierkante eiken tafel meteen twaalftal eiken stoelen met léeren zittingen ; ook de kasten en het porseiein en koperwerk, dat op de planken langs de wanden stond uitgestald, dat alles kon gerust de toets vaneen nauwkeurig onderzoek doorstaan, maar wat de rest betreft, dit mocht blij zijn dat het slechts door eene walmende vetkaars verlicht werd. Ik had de uitwerking wel eens willen zien, die de sprongen vaneen hoop dronken boeren van Jan Steen hier zouden gemaakt hebben. Men verbeelde zich: ik waarschuwde den teskenaar toch wat voorzichtig te zijn met zijn stok, dien hij op teekenaarsmanier met lossen zwier hanteerde, hetgeen mij eenige vrees voor de in lood gevatte ruitjes deed koesteren ; en nauwelijks had ik het woord uit den mond, of zijn stok ging dwars door de glazen pui, met geen ernstiger gevolg, dan dat het getimmerte eene rilling door alle ledematen voer : de ruitjes bleken slechts uit geverfd zeildoek geknipt. Wat de hooge aartsvaderlijke schouw betreft, — die week voor den druk vaneen vinger. Vanuit de Oud Hollandsehe herberg, waar echter negentiende-eeuvvsche heeren en dames uit negentiende-eeuwsche glazen op hoogst moderne wijze Franschen wijn dronken, zagen wij ons op eens, evenals Barentsz. en Heemskerck in der tijd, op Nova-Zembla verplaatst. Ook wij aanschouwden „rotsen, louter ijs, die topzwaar overhellen,” doch gelukkig geen „klippen van rondom, zoover de blikken snellen.” Ook wij „genaken, ijlen aan, beklimmen rots en zoom, en Nova-Zemblaas kust draagt menschen op haar boom !” Maar al was die „bodem versteend, om nimmermeer te ontdooien,” toch was hij niet „zoo ellendig naakt, zoo arm aan groei en teelt,” of de dennen prijkten er in rijken bladertooi, zooals men op de teekening zien kan, die mijn metgezel zich haastte van het tooneel te schetsen. „Wat drommel!” zei ik, „ik hoor zoowaar een ijsbeer brullen,” en voegde er sidderend met Tollens bij: „Hier houdt geen stervling ’t uit!” Ook de teekenaar leende het oor en vernam insgelijks het onheilspellend geluid. Daar schoot mij echter een geruststellende gedachte te binnen. „O, het zal de beer zijn, waarvan wij inde Feest-ouverture gelezen hebben en Die ergens rondwaart inde bovensfeeren En d’ ezel Billams nastrevend spreekt. „Nu, als hij in hooger sferen verwijlt,” antwoordde de teekenaar, zal hij ons in deze ijsspellonk niet komen vervolgen. En daarenboven boezemt een sprekende beer mij geen grooten schrik in.” „Mij ook niet, ik ben integendeel benieuwd de orakels te hooren, waarvan de Feest-ouverture verhaalt. Het curieuste van die ouverture is wel dat zij het Feestblad sluit in plaats van opent.” Zoo pratende waren wij inmiddels eene andere grot genaderd, de oestergrot namelijk; zoo althans was het ding op den plattegrond aangeduid, hoewel het bij nader onderzoek eene soort van schilderhuis, met oesterschelpen bekleed, bleek te zijn. Wij bevonden ons hier in het domein van den grooten Krasnopolsky, alias Kras, die hier zijne goede gaven ter beschikking van het publiek gesteld had. Jobs geduld en Salomons wijsheid hadden wij noodig om ook maar een karig deel te verkrijgen van de bergen eet- en drinkwaren, die hier waren bijeengebracht. Want die voorraad was werkelijk ontzaglijk en vooral de reusachtige taart, die hare kruin aan het ander einde van het lokaal tot inde wolken beurde, was, om met de Figaro te spreken, phénoménale, pyramidale, obéliscale, arc-triomphale! De rijstebrijbergen van Luilekkerland zinken in het niet bij zulk een gevaarte van marsepein, dat zich als een "Vendöme-zuil ten hemel verhief. Maar helaas, evenals de Yeudóme-zuil moest ook de mariepein-taart vallen onder het blanke wapen niet van roode, maar van witte communards; ja zij onderging nog treuriger lot, daar hare vernielers, wel verre van zich met dat Vandalenwerk tevreden te stellen, de afgekapte, brokstukken verslonden! Hoe woest echter die Vandalen te werk gingen, beeldstormers waren zij niet, en dat deed mij goed; want het zou mij bepaald aan het hart gegaan zijn, wanneer ik het toch zoo fel geteisterde Nieuwkuik—zij het ook en efjigie hier voor mijne oogen had zien vermorzelen. Men moet weten dat aan den voet der taart in suiker en kalk eene soort van bas-relief was aangebracht, de noodlottige ramp van 30-31 December 1880 voorstellende. Men zag er de kerk en de huizen van Nieuwkuik tot aan den nok overstroomd en de inwoners de vlucht nemen in schuitjes, die op de baren eener groene zee dobberden. Kortom, men aanschouwde er het vergeten dorpje, waaraan de watersnood op eens zulk eene vermaardheid gegeven heeft, zooals Witkamp in het Feestblad zingt: Nieuw-Kuik, eeuwen lang verscholen, Ja, vergeten door den Staat, Kwam als Neérlandsch dorp tot welvaart, "Won in opbrengst: vee en zaad. ’t Stroomnat kwam dat heil verstoren, Schond èn huis, èn hof, èn land, Oversielpte er weide en akker Voetenhoog met heidezand. ’tYee ging inden poel verloren, De oogst dreef weg met stal en schuur, Nauw borg de arme ’t veege leven In dat bittere lijdensuur Doch nu wordt gij niet vergeten. Dorpjen in uw droeven stand, ’t Glansche volk biedt u zijn hulpe, ’t "Weldoend volk van Nederland. ’t Koerend tooneel op de taart liet intusschen het weldoend volk van Nederland koud, voor zoover de temperatuur der zaal zulks toeliet. Die temperatuur was van dien aard, dat zij ons noopte een plekje te zoeken waar wij ons wat konden verkoelen. Wij vonden dit op de zoogenaamde Groote Kermis, waar het veelbelasterde oude volksvermaak dooreen schiettentje, een weegstoel, een goochelaar en wat dies meer zij vertegenwoordigd was. The great attaction vormde daar een tentje, waar een „zeldzaam natuurwonder” te zien was. Door prijzenswaardige weetgierigheid gedreven, offerden wijden gevorderden cijnspenning voor den watersnood, traden binnen en zagen ons eensklaps van aangezicht tot aangezicht tegenover den grooten beer geplaatst, dien wij, zooal niet aan den sterrenhemel, dan toch in hooger sferen waanden. liet beest stond recht overeind, doch de duisternis, die. om hem heersehte, belette ons te onderscheiden of liet Bruintje de beer of iemand van zijn familie was ; daarenboven verwaardigde hij zich niet ons zijn liefelijk stemgeluid te doen hooren, zoodat wij in billijke verontwaardiging zijn verblijf verlieten. Nauwelijks hadden we echter den voet buiten hel tentje gezet, of daar weerklonk weer het gebrul, dat wij voor het eerst op Nova Zembla en vervolgens al meermalen gehoord hadden, en welk geluid wederom uit de bovenwereld scheen te komen. Verbaasd zagen wij elkander aar, en namen het kloek besluit liet monster, of wat het anders wezen mocht, in zijn hol te gaan opzoeken. Reeds wilde ik daartoe het zijlokaal verlaten, toen de teekenaar mij terughield en mij op eene deur wees, waarboven geschreven stond: Portretten van onze eerste artisten. „Kom eerst dat nog eens kijken,” zei hij en wilde mij reeds meetronen. Maar ik, die op genoemde deur evenzeer de hooge entree reeds gelezen had, en den teekenaar daarenboven niet vergeven kon, dat hij, door absoluut eerst de schilderijententoonstelling' te willen zien, mij reeds eender tableaux vivants had doen missen, had weinig lust hem ditmaal te volgen: „Ik dank je,” zei ik, „door me straks zoolang inde schilderijenzaal op te houden heb je gemaakt dat de Loreiey inden maneschijn ons ontsnapt is. We hebben al genoeg schilderijen en portretten gezien. Kom mee.” Artisten zijn over het algemeen onhandelbaar volkje en ik mocht mij zelven dus wel geluk wetischen, dat mijn verlangen zoo spoedig over zijn kunstenaarshartstocht zegevierde en hij mij naar de middenruimte van het paleis volgde. Daar was nu eigenlijk de kermis in vollen gang! De winkeltjes maakten de vertootiing van een rij kramen op een zaterdagavoudsche markt; de verkoopsters hadden geen handen genoeg, om de koopers te bedienen, sommigen waren ten naastebij uitverkocht en boden de rest voor „spotprijzen” (!) aan. „Photographieëu van dertig gulden (men leze Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource De katholieke illustratie, jrg 14, 1880-1881, no. 26, pp 1-6 Subject The topic of the resource Het watersnoodfeest Source A related resource from which the described resource is derived De katholieke illustratie. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKDC09:017282026:00001 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1881 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/dfea3ec2bf603fc32e82a37f45feed0e.jpg cb9d2fa9e945a0ea50c6e72ea3aec988 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/22ee8aae04fb318c56cf2012b9ab7c8b.jpg 2e53b284e60d95b288d205c99ff73492 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/c9e201b69c9bcc27017c0a54ab94ddfa.jpg 43983baa75cc26c0aa95275a409ec1dd https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/910c5c089765452cc7f7f97d3d9d4133.jpg d795648169bbe12b160c7a7ab3ef71c1 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/658b147fb4e4e339311ed4452faa9ebb.jpg b21fc799c6f6a5252bc16bfbeca34180 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/ac3908be5fcda01fb1fa5095d8db395f.jpg 22d09e02e7e370bbb3d921c18554df23 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/3e3d7a5f26bc48790cd0a688ede896da.jpg dde3cf89aeeb0a1cc527d9e06a2579f6 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/07b77586d6acfc3a9436cbd65c539cf3.jpg 67aba2b09064234131dfbca558c39565 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/5bea2b3ce3d57e0ba5fb69e205eb76ce.jpg d48e6c043722f7498245f05302197a48 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/4b8050235201f351eaff7e97673610c8.jpg 8be094cb399577898749fbd0670f86c0 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/aa81c429e55bac71712e65a81dabbfa7.jpg ffb97d2d60c2a6ffa2d963758e2330ac https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/ad6f357f145c1758d8fe1523cabcfcb3.jpg 1ec8e597e69e7e4822b429492bd491eb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Tentoonstelling van Kunst toegepast op Nijverheid 1877 Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Text Any textual data included in the document DE TENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. Terwijl in het Oosten de oorlog in vollen gang is, het vernielende schroot bloeiende steden verwoest en de hoeven der paarden den weelderigen oogst vertrappen, is inde hoofdstad van ons vaderland een feest geopend, dat meer dan eenig ander recht heeft een vredefeest te heeten. Den 10 Juli had te Amsterdam de opening plaats van de Internationale Tentoonstelling van Kunst toegepast op Nijverheid. Wegens den rouw van het koninklijke huis, waarvan twee prinsen, de prins van Oranje en prins Alexander, het voorzitterschap der Tentoonstelling bekleeden, had de opening zonder de minste plechtigheid plaats. Nadat de beide prinsen haar den vorigen dag met een bezoek hadden vereerd, verklaarde de Voorzitter der commissie, do heer mr. Leonard Wolterbeek Dz. den volgenden dag, in eene korte rede, waarin hij de hooge waarde der Tentoonstelling deed uitkomen, dat de toegang geopend was, en hiermede was de geheele plechtigheid afgeloopen. De Tentoonstelling heeft plaats in het Paleis voor Volksvlijt, met inbegrip van het Frederiksplein, dat als Tentoonstellingsterrein is afgesloten. Het Paleis voor Volksvlijt is een gebouw, waarop Amsterdam, al was het alleen maar voor dergelijke gelegenheden, prijs mag stellen. Groot, ruim, voor alle inwerkingen van het licht opengesteld, is het als de aangewezen plaats voor eene tentoonstelling, en mogen de classieke architecten zijn bouwstijl ook on voor waardelijk veroordeelen, zijne hooge waarde en belangrijkheid voor eene stad als Amsterdam komen eerst uit, wanneer er, zooals thans, behoefte is aan gebouwen, ruim en geriefelijk genoeg om er eene tentoonstelling in te houden. Geen enkele stad zou eene zoo geschikte ruimte, zulk een geriefelijk paleis weten aan te wijzen, en Sarphati’s schepping moge niet aan alle eischen der schoonheid voldoen, beschouwd uit het oogpunt van het nut is zij eenig in ons land. Nederlands kunst-industrie, van ouds beroemd, is hier de gelegenheid weer opengesteld haar schatten uitte stallen en in het licht te stellen ten aanschouwe van de geheele beschaafde wereld; want al heet de Tentoonstelling ook eene internationale, meer dan alle andere landen te zamen is Nederland er vertegenwoordigd. En zoo behoort het. Landen, zoo eng begrensd als het onze, nemen geen groote plaats in op het wereldtooneel, en zeker kunnen zij er geen aanspraak op maken er eene eerste rol op te spelen, ten minste vooral niet op politiek gebied. Hiermede kunnen wij ons echter troosten. Gelukkig het volk, dat weinig of geen geschiedenis heeft en wiens staatkunde aileen een binnenlandsche heet. Er is echter een gebied, waarop de macht en het getal moeten onderdoen voor den geest, het is waar sprake is van kennis en kunst en, als onmiddellijk uitvloeisel van beide, industrie. Nederlands taal is binnen hare grenzen opgesloten, maar voor de Nederlandsche industrie is de weg opengesteld tot de geheele wereld. Als Nederlanders moeten wij natuurlijk belangstellen in deze Tentoonstelling; wij hebben hier een naam op te houden, op velerlei gebied zoo gunstig bekend en ook op het gebied van kunst-industrie van oudsher met eere genoemd. De gelegenheid zal voor duizenden openstaan om een bezoek aan de hoofdstad te brengen en met eigen oogen de wonderen der nijverheid te beschouwen; maar ook duizenden die zich dit genot en dit uitstapje moeten ontzeggen. De Katholieke Illustratie zou meenen beneden hare taak te blijven, wanneer zij aan deze laatsten geene vergoeding schonk en door het weergeven van de schoonste voorwerpen der Tentoonstelling niet allen inden geest bij dezen kunst- en nijverheids-wedstrijd deed tegenwoordig zijn. Reeds in ons eerste nummer zal eene gravure van eene der schitterendste inzendingen worden opgenomen, en zoolang de Tentoonstelling duurt, zullen wij voort blijven gaan met het publiek op de hoogte te houden. De Katholieke Illustratie toch streeft er vooral naar een volksboek te zijn, en alles wat ons als katholieken of als Nederlanders belang km inboezemen, heeft recht op eene plaats in hare kolommen. DE NIJVERHEIDS-TENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. I. In het laatste nommer van onzen vorigen jaargang wezen wij reeds met een enkel woord op do Tentoonstelling te Amsterdam, ten einde inden nieuwen jaargang terstond onze wandeling door het Paleis voor Volksvlijt te kunnen beginnen. We meenden toch, dat de Illustratie bij°eene zaak van zoo groot en algemeen belang haar woord niet mocht terughouden. We zijn echter nog verder gegaan en, om de belangstelling inde Tentoonstelling op te wekken, hebben we onzen lezers eene verrassing bereid, welke wij zijn er zeker van door allen zal gewaardeerd worden. Doch daarover later; geven wij eerst eene schets van den indruk, welken het geheel op ons maakte. Zelden zagen wij eene Tentoonstelling, die bij zoo weinig nummers zoo rijk is aan kunststukken. In elk der elf groepen, waarin zij verdeeld is, treft men iets aan, dat de aandacht trekt en de bewondering opwekt. Men moge deze meening als eene persoonlijke beschouwen, welke geheel op zich zelve staat en als zoodanig niet meer waarde heeft dan elke andere, we zagen met genoegen dat de verschillende dagbladen niet minder uitweiden over de prachtige voorwerpen op de Tentoonstelling aanwezig. ’t Was een gelukkig denkbeeld van de regelings-commissie, om er naar te trachten het bevallige der ingezonden voorwerpen beter te doen uitkomen, door ze te plaatsen op eene wijze, die volkomen aan het doel beantwoordt. Een groot gedeelte der Tentoonstelling bestaat uit kamers, die voor het meercndeel door verschillende inzenders werden gemeubeld, en ’t spréékt vanzelf, dat het effect daardoor zeer wordt verhoogd. Het eenige bezwaar, dat hierdoor ontstaat, is, dat het beoordeelen moeieljker wordt, dan indien men het „soort bij soort” in practijk had gebracht. Opdat men ons beter zou kunnen volgen, noemen wij hieronder de elf afdeelingen of groepen op, om ze in volgende artikelen in rangorde te behandelen. Groep I. Kunst, toegepast op versiering van gehouwen. Groep II. Kunst, toegepast op de stoffeering van gebouwen. Groep III. Kunst, toegepast op de bewerking van onedele metalen. Groep IV. Kunst, toegepast op de bewerking der edele metalen en gesteenten. Groep V. Kunst, toegepast op glas- en aardewerk. Groep VI. Kunst, toegepast op stoffen voor kleeding on huiseljk gebruik. Groep VII. Kunst, toegepast op vervoermiddelen. Groep VIII. Kunst, toegepast op kleine voorwerpen van allerlei aard. Groep IX. Kunst, toegepast op de grapliische kunsten. Groep X. Kunst, toegepast op vrouwelijke handwerken. Groep XI. Middelen ter verspreiding van kunstzin en goeden smaak. Uit deze opsomming blijkt genoegzaam, dat de verscheidenheid rijk moet zijn. Evenals.bij vorige tentoonstellingen, heeft men ook ditmaal eene loterij georganiseerd van de ingezonden voorwerpen, welke nu reeds prijzen telt van zeer aanzienlijke waarde. Wij hebben gemeend daarvan partij te moeten trekken, om onzen inteekenaren eene aangename verrassing te bezorgen. Door aankoop zijn wij in ’t bezit gekomen van tweehonderd en vjftig loten, welke wij bestemd hebben voor even zooveel opLssers van den rebus in dit nummer voorkomende. Het spreekt vanzelf, dat bij meerdere goede oplossingen het lot zal beslissen aan wie de loten zullen toegezonden worden. Niet minder dan tweehonderd en vijftig gulden is dus de prijs, welke w j voor rebus N°. 1 bestemd hebben, en bij een weinig geluk zullen enkele onzer abonnés een prijs bekomen, die meer dan tweehonderd en vijftig gulden waarde heeft, terwijl verschillende andere eveneens tevreden zullen worden gesteld door prijzen, wel is waar, minder in waarde, doch nog altijd zeer belangrijk. Ten einde onze lezers op do hoogte te brengen van de waarde der prijzen, zullen wij in onze volgende nummers eenige gravures van de voornaamste voorwerpen opnemen en er eene beschrijving van geven. DE NIJVERHEIDS-TENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. II. De persoon die mij op mijne wandelingen door het Paleis voor Volksvlijt vergezelde, had meer tentoonstellingen gezien dan ik ooit zien zou, en ’t was daarom dat ik mij niet weinig voorstelde van mijn bezoek. Onderweg sprak hij mij zeer veel over de practische zijde der kunst, wanneer zij op de nijverheid werd toegepast, en uit zijn gesprek bleek mij, dat dit niet alleen een zijner lievelings-onderwerpen was, maar dat ik inde meeste zaken mij geheel en al op zijn oordeel zou kunnen verlaten, daar hij van zeer vele takken van nijverheid volkomen op de hoogte was. Ik zou dit later ondervinden. Van ’s-Bosch naar Amsterdam is eene reis, welke in twee uren wordt afgelegd, en niet zoodra waren wij inde hoofdstad aangeland of wij richtten onze schreden naar het Paleis, om terstond ons bezoek te beginnen met het bezichtigen van het voorplein. De fraaie kiosken links van den ingang wandelden wij zonder eenige opmerking voorbij en bleven het eerst stilstaan voor een verzameling van voorwerpen in terracotta, die zoowel door vorm als door sierlijke bewerking de aandacht trokken. Ik wilde hier een aanvang maken met mijne aanteekeningen, doch mijn gast was mij voor en maakte mij op zooveel schoonheden opmerkzaam, dat ik het beter vond te luisteren dan te schrijven. Hij roemde zeer het ornamentwerk en de fraaie vormen, die men er aan had weten te geven, doch was allesbehalve tevreden over de jardinière in terracotta, rechts naast den hoofdingang geplaatst. Als tuinversiering was het wel een schoon stuk, doch het beeld dat er op stond bedierf alles. Een fatsoenlijk mensch zou zich schamen zulk een stuk in zijn tuin te hebben, zeide hij. Ik kon niet anders dan instemmen met zijn gevoelen en om den slechten indruk eenigszins weg te nemen, bracht ik hem naar de houten loods, waarin de rijtuigen staan geëxposeerd. De pracht daarvan is werkelijk verblindend. Tot inde minste onderdeelen is men met smaak te werk gegaan en vooral de twee victoria’s, bekleed met blauw en bruin satijn, stellen bijna het overige inde schaduw. Mijn gast was tevreden en roemde zeer de hooge vlucht, welke deze tak van nijverheid in Nederland genomen heeft. Een beslissend oordeel over het schoonste stuk wilde hij echter niet uitspreken, daartoe moest hij heter op de hoogte van het vak zijn. Over een der kunstmatig aangelegde bruggen, die het plein met het Paleis verbinden, traden wij het gebouw binnen, en wandelden, zonder rechts of links te willen zien, naar het midden der groote zaal, voor de prachtige kiosk, om een indruk op te doen van het geheel. Mijn gezel kon een uitroep van bewondering niet inhouden, en werkelijk, wat wij zagen, verdient dit ten volle. Zulk een smaak inde rangschikking, waardoor de kostbare en prachtige voorwerpen meer uitkomen, konden wij niet verwachten. Naar welke zijde wij ons ook wendden, overal ontmoette ons oog de vernuftige en bekwame hand, welke het geheel geregeld heeft. Zooals ik reeds in het vorige artikel zeide, is de groote zaal verdeeld in afzonderlijke kamertjes, welke gemeubeld zijn met de ingezonden voorwerpen, behoorende tot groep II: Kunst toegepast op de stoffeering in gebouwen. De meubelen zijn meerendeels antiek bewerkt en de buffetten, tafels en kasten bieden op dat gebied zulk een rijkdom aan, dat men urenlang voor elk stuk kan staan zonder al het fijne der bewerking volmaakt gezien te hebben. De meeste voorwerpen zijn zoo eenvoudig mogelijk, doch dit is het juist wat er de groote waarde aan geeft. De spiegels verdienen eene afzonderlijke vermelding en met temeer genoegen doe ik dit, daar de Nederlandsche inzendingen daaronder de kroon spannen. Komt men voor een stuk dat bijzonder do aandacht trekt, dan kan men er zeker van zijn inden catalogus een Nederlandschen naam aan te treffen. ’sHage, Maastricht, Amsterdam, Leiden, Arnhem hebben stukken geleverd, welker kunstwaarde zeer hoog is, en als de jury aan een buitenlandsehe inzending den prijs en de premie toewijst, moet dit alleen toegeschreven worden aan de omstandigheid, dat de meeste Nederlandsche spiegels niet in den wedstrijd meedingen. De eetkamer-ameublementen en schoorsteenmantels, beiden prijsvragen, zijn zoo rijk en elke inzending is op zich zelve zoo keurig, dat de jury er geene gemakkelijke taak aan heeft het beste aan te wijzen, want elk stuk trekt zoo zeer door zijn kunstrijke en bevallige vormen aan, dat men oen geroutineerd kenner moet zijn om te bepalen wat het beste en meest sierlijke is. In een der kamertjes, gemeubeld met meesterstukken van Tenetiaansche houtsnijkunst, bevindt zich een kast en een tafeltje uit de nalatenschap van H. M. de koningin. Het tafeltje draagt op een rijk gebeeldhouwd en vergulden voet een marmeren mozaïek ingelegd blad en mag waarlijk vorstelijk heeten. Nog zagen wij ineen ander kamertje een antieke tafel en étagère, beiden door Z. M. den koning aangekocht, vooral uitmuntende door de sierlijke en eenvoudige vormen. De Haagsche firma, die onlangs de vertrekken bemeubelde, welke door den keizer van Brazilië gedurende zijn verblijf inde residentie bewoond werden, exposeerde het complete ameublement vaneen der kamers, alles in antieken vorm. Wij kunnen het begrijpen, dat Dom Pedro den hotelhouder zijne bewondering en tevredenheid te kennen gaf over de inrichting van zijn hotel, daar men niet licht een rijker en smaakvoller geheel zal vinden. H-et Dagblad, dat destijds het ameublement roemde, zeide niet te veel, doch bleef verre bene'den de werkelijkheid. (Wordt vervolgd.) DE NIJVERHEIDS-TENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. III. Mijn medebezoeker der tentoonstelling had mij als ’t ware door de zaal gesleept, zoodat ons overzicht slechts zeer vluchtig was geweest. Ik bracht hem dit onder het oog, en ontving lachend ten antwoord, dat zijne nieuwsgierigheid hem wat al te voortvarend had gemaakt. Wij zouden intusschen nu alles wat meer op ons gemak gaan zien. „Nu wij toch eenmaal de orde verbroken hebken,” zeide hij, „moesten wij maar metdemiddenrij beginnen, dat spaart ons eene wandeling naar het andere einde der zaal.” Ik stem tóe en de wandeling begint. Wanneer iemand mij vroeg welk voorwerp hij ’t eerst van de tentoonstelling moest gaan zien om een schitterenden indruk op te doen, zou ik hem raden: „wandel langs de middenrij der groote zaal.” Goud, zilver, diamanten, edelgesteenten, ivoor, enz., alles verwerkt tot de prachtigste enkunstigstc voorwerpen, welke men zich op dit gebied kan denken, wedij voren daar met elkaar in gians en sierlijkheid en niet ten onrechte getuigen verschillende kenners, dat die buurt, zoowel om hare reëele als kunstwaarde, goud waard is. Ik geef mij niet uit voor een bevoegd beoordelaar van dezen tak van industrie, doch mijn vriend wist mij zooveel voorwerpen aan te wijzen, waarover zelfs de oppervlakkigste bezoeker bij eene nadere verklaring kan oordeelen, dat ik hem hier gaarne het woord geef. „Deze vitrine met zilverwerk,” begon bij , „neemt met eere de middenplaats op de tentoonstelling in. De heer P. van Santen Nzn. uit de hoofdstad, wiens werken op de tentoonstelling van 1866 van de jury eene extra vermelding kregen, heeft waarlijk ditmaal zijn reeds gevestigden naam eer aan willen doen. „Zie slechts de beeldjes, welke op die vazen prijken. Tot inde minste bijzonderheden zijn de proportiën zoo juist en beantwoorden zij in stijl zoo nauwkeurig aan de coupes en vazen, waarop zij zijn aangebrachi, dat de smaak en frischheid van ’t geheel wel de aandacht moet trekken. Ik maak u nog opmerkzaam op de fijne en zuivere tint van het matzilver, alsmede op de zuivere afwerking van hot drijfwerk. „De uitstalling der firma J. M. van Kempen & Zonen te Voorschoten is zoo verscheiden en tevens zoo merkwaardig, dat ik u slechts de voorwerpen wil noemen en aanwijzen. Een monumentale nautulus in zilver, gegraveerd in vermeil en niëllé-arbeid, een geschenk van de provincie Zeeland aan Z. M. den koning, ter gelegenheid van het 25jarig koningschap in Mei 1874; een schuttersregister, vervaardigd voor Z. M. en een schuttersplateau, op den band versierd met haut- en bas-relief, door de officieren der schutterijen den koning bij dezelfde gelegenheid aangeboden; het nationale gedenkteeken van 181.'i te ’s Ilage opgericht, iu zilver; eene met brillanten en gouden ornamenten versierde zilveren cassette van wijlen H. M. de koningin; verder verschillende drinkhoorns, coupes, statuettes, tafelmidd, nstuk, serviezen, alles zoo keurig en smaakvol in onderscheidene stijlen bewerkt, dat het moeielijk valt hieruit eene keus te doen. „De Gebr. van Praag van Amsterdam weten ook wat kunst is. Zie eens die armband en broche! De versieringen zijn gewerkt als druiventrossen, welke uit diamanten gezet zijn. Merkt gij wel op hoe zuiver de natuurlijke vormen der vrucht en der bladeren zijn nagebootst ?” „Zie zoo,” zeide ik, „dat is heel wat afgedaan ; wij moesten nu de galerijen bezoeken, want het schoone dat ik van hier daar kan zien, maakt mij ongeduldig.” „Op een tentoonstelling moet men zijn geduid oefenen, wil men genieten,” was het antwoord, „doch laat mij u geleiden, wij hebben beneden nog veel merkwaardigs te zien.” Ik onderwierp mij, en zoo bracht mjj mijn vriend naar den praclitigen kiosk, die in liet midden der groote zaal staat, juist onder den koepel. De inrichting van den kiosk getuigt werkelijk voor den smaak der heeren De Kruijff en Mutters, die er hunne krachten aan besteedden. Zij is verdeeld in vier kamertjes, gelijkende naar die langs de wanden, waarboven do namen prijken van Oostenrijk, Frankrijk, Nederland en België. Allen zijn gemeubeld met inzendingen van fabrikanten uit de respectieve landen, en munten uit door fijnheid van bewerking en schoonheid van vorm. In Nederland behooren de meubelen aan Z. M. den koning en zijn afkomstig uit de fabriek van den heer 11. P. Mutters te ’s-Gravenhage. Oostenrijk en België bezitten elk eene porceleinen vaas, welke meer dan een bewonderaar zullen vinden. Zij hebben eene lengte van ruim een halven meter en zijn buitengewoon fraai van vorm en ornamenteering. Die van Oostenrijk is uit de fabriek van Tieltsch te Altwasser, terwijl de Belgische is ingezonden door de beroemde porceleinfabriek te Meissen. „Dat zijn prachtige weefsels,” zeide mijn gezel, mij op eenige vloerkleeden wijzende, die van de galerij naar beneden hingen. Voor zoover ik kon oordeelen, waren hot allen schoone stukken, ofschoon ik de prijzen, waarvoor hunne eigenaars ze wilden afstaan, enorm hoog vond. Een heer die mijne opmerking hoorde deelde mij mee, dat de meeste tapijten geknoopt waren, en hij veronderstelde dat de hooge prijzen meer het gevolg waren van arbeidsloon dan van de dure grondstoffen. Dat begreep ik, doch mijn vriendelijke inlichter voerde ons voor bet tooneel en toonde ons daar onder glas een tapijtje, dat wij werkelijk schoon vonden. „Mooi, niet waar, doch wat denkt gij wel dat dit tapijt moot kosten?” „Het is iets buitengewoons, mijnheer, en zal daarom wel duur zijn. Het zou mij niet verwonderen, indien de eigenaar er duizend gulden voor vroeg.” Onze nieuwe kennis lachte en zeide : „Vraag het eens aan dien oppasser?” Ik deed het en ontving ten antwoord: „Negen duizend gulden, mijnheer.” „Ik bedoel dit tapijtje, dat hier onder dit glas ligt,” herhaalde ik, geloovende dat de man mij verkeerd verstaan had. „Negen duizend gulden, mijnheer,” herhaalde hij, met den vinger het stuk in quaestie aanwijzende, als om mij te overtuigen, dat hij hetzelfde tapijt bedoelde, waarnaar ik vroeg. Toen mijn vriend en ik vreemd opkeken en onze nieuwe kennis lachte, zeide de man, dat liet kleine tapijtje geheel geknoopt was en dat een enkel man er twaalf volle jaren aan gewerkt had. Wij dankten onzen vriendelijken wegwijzer voor zijne verrassing en bezichtigden daarna het aardewerk en porcelein, waaronder dat van den heer P. Regout te Maastricht eene eervolle plaats inneemt. De schoonste inzendingen echter zijnde drie eetserviezen der Königlieh Sachsisch.Porzellan-Manufactur te Meissen. Twee er van zijn met blauw en purper schilderwerk en gouden randen, het derde prijkt met bloemsehilderwerk en verguldsel. De servetten en het tafelwerk zijn naar dezelfde teekening en in. dezelfde kleuren geweven als het servies waarbij zij behooren, en ik kan mij begrijpen dat de dames bij voorkeur hier stilstaan, om op haar gemak al dat schoone te bezien. Ook de vormen voldoen uitstekend en maken ze tot drie uitstallingen, die veel opspraak zullen verwekken. (Wordt vervolgd.) DE NIJVERHEIDSTENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. IV. Alvorens naar de gaanderijen te klimmen, moeten wij nog een bezoek brengen aan het tooneel, dat geheel ingenomen is door inzendingen van de fabriek der heeren Cuypers en Stoltzenberg te Roermond. De Christelijke beeldhouwkunst heeft hier hare schatten uitgestald en ofschoon het slechts modellen en afgietsels in gips zijn, welke wij zien, hoorde ik toch van meer dan een kenner verklaren, dat deze collectie zoo volledig was als men maar konde wenschen, terwijl er duidelijk uit bleek, dat de profane beeldhouwkunst nog reuzenstappen heeft te doen om hare Christelijke zuster op zijde te streven. „De firma Cuypers en Stoltzenberg,” zeide mijn „gezel, komt de eer toe aan deze kunst een krachtigen stoot te hebben gegeven, die niet anders dan de rijkste vruchten voor de toekomst kan afwerpen.” Het voornaamste stuk, dat ook ’t meest in het oog valt, is een afgietsel in gips van de graftombe van Engelbert 11, graaf van Nassau en diens echtgenoote, Limburg van Baden, waarvan het oorspronkelijke inde groote kerkte Breda staat. Het afgietsel is eene volmaakte on trouwe kopie van het Bredasche monument, zoo zelfs dat de fout aan den schouder vaneen der hoekfïguren niet verbeterd is. Op een zoogenaamdon toetssteen rusten de beelden der vorstelijke personen naast elkaar, het hoofd geleund op opgerolde matten. De graaf is in volle wapenrusting, terwijl de gravin getooid is met de rijke kleeding eener vorstin uit de vijftiende eeuw. De beide heelden, die in hunne gelaatstrekken eene wonderlijke en pittoreske uitdrukking van den dood vertoonen, worden toegeschreven aan den genialen heitel van Michel Angelc, ofschoon niets met zekerheid daaromtrent te zoggen is. Op de vier hoeken van den steen knielen vier figuren, van oostersch marmer, waarvan die van Regulus en Julius Cesar insgelijks aan Michel Angelo worden toegesehreven, terwijl omtrent den kunstenaar der twee andere beelden nergens iets gemeld wordt. Deze vier beelden zijn zoo fijn van leden, dat zij, die de Nispenkapel inde kerk van Breda bezoeken, zeker daartoe bij voorkeur een zonnigen dag kiezen , om bij het schijnsel dor stralen de aderen der beelden binnen hunne marmeren ledematen scherp te zien afgetoekend. Op de schouders der vier beelden rust insgelijks weer een toetssteen; waarop de wapenen vangraaf Engelbert verspreid liggen. De graftombe is waarlijk vorstelijk en zelts het afgietsel met zijne naden en voegen is zoo schoon, dat de heeren Cuypers en StoLzenberg mot dit stuk alleen aan hunne vakgenoofen een kunstgenot aanbieden, de reis naar Amsterdam overwaardig. Mijn vriend had geen woorden genoeg om de.graftombe te prijzen en deelde mij de geschiedenis van den graaf mede. Engelbert II van Nassau, graaf van Yianden, heer van Breda, enz. werd door Karei den Stoute tot ridder van het Gulden Ylies verheven. Hij vergezelde dien vorst op zijne bijeenkomst met den keizer te Trier en snelde te zijner verdediging inden ongelukkigen slag bij Nancy in 1477, waarbij hij zelf gevangengenomen en niet dan tegen betaling vaneen hoog losgeld ontslagen werd. Onder de regeering van Maximiliaan van Oostenrijk, tegen de Franschen strijdende, hielp hij de ege bij Guinegate in 1479 behalen, handhaafde vervolgens het gezag van den hertog in Vlaanderen, en verkreeg ter belooning zijner veelvuldige diensten aan hem bewezen, dó hoogste ambten inde Nederlanden, welke onderscheidingen hij zich door nieuwen krijgsroem tegen de Franschen in 1489, door beleidvolle onderhandelingen en de vermeestering van Sluis in 1492 ten volle waardig maakte. Door Filips den Schoone, bij diens vertrek naar Spanje, tot stadhouder over al de Nederlandsche gewesten, en alzoo tot de hoogste waardigheid naast die van den vorst verheven, bekleedde hij dien rang tot aan zijn dood, op 31 Mei 1504. „Hoe het echter mogelijk is, dat Michel Angelo deze tombe zou gemaakt hebben, verklaar ik niet te kunnen begrijpen,” zeide hij, „ofschoon de meesterhand van den genialen kunstenaar er zoo merkbaar aan is waar te nemen, dat men tot het besluit moet komen, dat alleen Michel Angelo zulk een meesterwerk heeft kunnen leveren.” Wij wandelden nu naar eender bijzalen, waar de arroslcden staan tentoongesteld. Bijna allen zijn buitonlandsche inzendingen, de meeste uit Parijs. Ik zal wel niet behoeven te zeggen dat ze in kostbaarheid en pracht niets te wenschen overlaten, ofschoon ik do ornamenteering zeer overdreven vind. Gouden schuitjes en schelpen maken een verblindend effect, doch slechts voor ’t eerste gezicht. Beter bevallen ons de antwoorden op de uitgeschreven prijsvraag naar eene lithographie, voorstellende een diploma, bij de medailles van deze tentoonstelling uitte reiken. Wij kunnen begrijpen dat de jury inde keuze hier eene moeiolijko taak heeft, doch zoowel mijn vriend als eenige andere bezoekers spraken met zeer veel lof over de schets van den heer Jean Gabriels uit Roermond, wiens zinnebeelden nog van iets anders getuigen dan van eene artistieke teekenpen. Over hetgeen wij gezien hadden sprekende, wandelden wij naar het voorplein, om eene verversching te gebruiken, waar wij in gezelschap van eenige kennissen een gezellig halt uurtje doorbrachten. Mijn vriend geraakte daarbij ineen dispuut over verschillende meeningen, welke reeds door de dagbladen over de tentoonstelling zijn uitgesproken en keurde het ten hoogste af, dat sommige schrijvers zulke rookelooze oordeelvellingen over de kunstwaarde van enkele inzendingen hadden neergeschreven, waaruit duidelijk bleek, dat zij niet voldoende op de hoogte waren om in deze zaken een woord mee te spreken. Met name noemde hij ’t geen de tentoonstelling aanbiedt op het gebied van Christelijke kunst, als de versiering van kerkgebouwen, beelden, misgewaden en benoodigdheden van het altaar, welke voorwerpen door enkelen uiteen modern oogpunt werden beschouwd en dus ook als zoodanig afgekeurd. De realistische weg, waarheen die enkelen de kunst willen voortsleepen, vond in hem een hevig bestrijder, want, zeide hij, behaalt die richting de overhand, dan zullen diegenen, welke nu de kunst vereeren en liefhebben, een afschuw van haar krjjgen, daar men tot de oorspronkelijke kunst terug moet, om allen wansmaak te vernietigen, welke door velen nu als de echte kunst wordt beschouwd. Ik kon niet anders dan dit pleidooi, dat gestaafd werd door verschillende voorbeelden, beamen, en stapte vervolgcns weel' het paleis binnen om de gaanderijen te gaan bezichtigen. DE NIJVERHEIDSTENTOONSTELLING TE AMSTERDAM. V. (Slot.) De gaanderijen van het Paleis voor Volksvlijt zijn niet minder bezienswaardig dan de zalen, en in menig opzicht beantwoorden de voorwerpen meer aan het doel der tentoonstelling: kunst toegepast op nijverheid. Ik spreek niet van de meubelen, welke in zeven vertrekjes staan gerangschikt, het oordeel van mijn vriend daarover heb ik reeds vermeld, maar begin terstond met de graphische kunst. Mijn vriend, die inden catalogus den naam der heeren C. A. Spin & Zonen had gelezen, zocht terstond naar hunne uitstalling en roemde zeer de hoogst nette en keurige afwerking der drukwerken. Hij las echter ook den naam van den heer Henri Bogaerts op eene kast met drukwerken, die vooral zijne aandacht trok. Het spreekt vanzelf dat ik hier de noodige inlichtingen moest geven. Ik begon met de proeven van drukwerk der Bijbelsche Geschiedenis, met platen van Gustave Doré. „Op eene drukkerij als die van den heer Henri Bogaerts,” merkte ik op, „waar vijf geïllustreerde tijdschriften, twee periodieke werken en tweemaal per week een courant allen met ontzaglijke oplagen worden afgeleverd, moet de slijtage van gegoten letters een enorm kapitaal verslinden, temeer daar de lettervormen der Katholieke Illustratie, om de groote oplage van dit tijdschrift, na eenmaal op de pers te zijn geweest, zoogoed als onbruikbaar worden. „Daarom wordt gebruik gemaakt van de stereotypie, waarbij de lettervormen ineen soortgelijke spetie als de zetletters worden overgebracht, en de aldus verkregen nieuwe vormen komen op de persen. „Ik zal u de voordeelen van die inrichting wel niet behoeven aan te toonen, zij liggen voor de hand. Ziehier de afdrukken van die gestereotypeerde vormen : zij zijn schooner dan die, welke van de letter zijn gedrukt; gij kent overigens de Illustratie, en deze wordt, even als alles inde ateliers van den heer Bogaerts, van gestereotypeerde vormen gedrukt. „Doch laat ik u eerst iets mededeelen over de bewerking der gravures. Hier hebt gij bijvoorbeeld de oorspronkelijke schilderij vanEerelman, Hij niest 1 Daar ligt de eerste bewerking: zij is gephotographeerd op palmhout. Nu krijgt de graveur het stuk hout en graveert alle lijntjes met zijn stift na, met de schilderij als model, tot de kopie gereed is. Yan de houtgravure maakt men afdrukken om te zien waar fouten te verbeteren zijn, en voldoet de gravure aan het oorspronkelijke, dan wordt zij door middel van de galvanoplastie tot kopergravure gemaakt en komt zoo op de pers. Gij kunt u overtuigen of de afdrukken niet volkomen in alles het oorspronkelijke gelijken.” „Neem mij niet kwalijk dat ik u inde rede val,” zeide mijn gezel, „doch zeg mij eens, is het werkelijk waar, dat de gravures van de Katholieke Illustratie op de ateliers van den heer Bogaerts vervaardigd worden?” „Zeker, ofschoon ook enkele cliché’s worden aangekocht, want van sommige gravures is de reproductie verboden, doch de meeste worden te ’s-Bosch gemaakt. Daarbij heeft de heer Bogaerts eene inrichting voor etsen op metaal en steen, en eene inrichting voor zincographie, waarvan de bewerking hier in proeven vertegenwoordigd is. De verschillende gravures, welke de kast versieren zijn allen op de ateliers van den heer Bogaerts gemaakt.” „De omvang dier zaak moet dan wel zeer groot zijn,” merkte hij op. „Dat is zoo,” antwoordde ik; „in deze inrichting zijn voortdurend van twee- tot driehonderd personen werkzaam en ’t is door buitengewone wilskracht en enorme kapitalen mogelijk geworden een zaak, die twaalf jaren geleden uit een personeel van dertig personen bestond, op eene voor ons land ongekende hoogte te brengen.” „Maar waarom heeft de heer Bogaerts een gedeelte dezer zaak, zooals de Katholieke Illustratie, aan eene Maatschappij overgegeven?” „Dat zal ik u zeggen, vriend. Vanaf het begin is het ’t streven van den heer Bogaerts geweest om de zaak op een grooten voet te schoeien, om, als zij eenmaal eene zekere hoogte bereikt had, haar in eene Maatschappij te herscheppen, waardoor hare ontwikkeling eene nieuwe vlucht moest nemen ; want ge zult mij moeten toegeven, dat de krachten van één persoon daartoe ontoereikend zijn. Ge verteldet mij, toen wij inden Tramway zaten, dat ge een van de eersten waart die aandeelen hadt in de Omnibus-Maatschappij. Nu vraag ik u, waarom is die onderneming eene Maatschappij en behoort zij niet uitsluitend aan u, die een van de rijkste Amsterdammers zijt? Doch gij kent de uitgebreidheid der zaak nog niet. Aan de fabriek is ook verbonden, behalve de houtgraveer-inrichting en volledige drukkerij, eene steendrukkerij, eene werkplaats voor het drukken van oleographieën, onze premieplaten, eene werkplaats voor het stempelen en vergulden der handen van de Illustratie en eene binderij. Doch wij willen verder gaan.” „Een oogenblikje. Laat mij u eerst mijne bewondering betuigen voor de inzending van den directeur uwer maatschappij. Zijne kast is eenig op de tentoonstelling, en ik geloof niet, dat er in geheel het land eene inrichting bestaat, waarin alle takken der typograpbie zoo volledig worden beoefend.” Nu namen wijde dekens van de heeren Yeltman & C°. te Amsterdam in oogenschouw, die, sierlijk gerangschikt tot eene tropee, een groot denkbeeld geven van de hoogte, waartoe het genoemde heeren in dezen tak van industrie gebracht hebben. Ook de tropee der wapenfabriek van den heer H. de Jager uit Haarlem mag zeer compleet heeten en mijn gezel gaf zijne bevreemding daarover te kennen, dewijl hij meende dat Nederland op dat gebied niets noemenswaardig opleverde. De tropee overtuigde hem echter dat Nederland voor het buitenland niet onder behoefde te doen en zeer zeker kon wijzen op de volledigheid zijner Haarlemsche fabriek, waar zoowel wapenen als armures worden vervaardigd. De photographie heeft ook hare prachtigste voorwerpen uitgestald. De heeren Wegner & Mottu, zoo bekend om hunne photographieën, munten hier vooral uit en wat zij geleverd hebben mogen met het volste recht kunstproducten heeten. De lezers der Katholieke Illustratie kunnen zich daarvan overtuigen in de gravures, welke wij van de tentoonstelling gaven, die allen genomen zijn naar photographieën van genoemde heeren. In de afdeeling vrouwelijke handwerken staan de vereenigingen Tesselschade en Arbeid adelt bovenaan. Het naai-, borduur- en tapisseriewerk wordt door de meeste bezoekers met onverschilligheid voorbij gegaan en toch is het de moeite waard enkele voorwerpen nauwkeurig te beschouwen. Het is mij onmogelijk allen te vermelden, en nog minder zou ik durven wagen het prachtigste werk er uitte zoeken; men moge dus met de vermelding tevreden zijn. Hier eindigt ons bezoek. Veel bezienswaardig is er dat ik onvermeld heb gelaten; ik hoop echter, dat ik er in geslaagd ben een algemeen denkbeeld gegeven te hebben van eene tentoonstelling die zoo gunstig geslaagd is en waarop Nederland zoo schitterend vertegenwoordigd werd. C. Original Format The type of object, such as painting, sculpture, paper, photo, and additional data Tijdschrift Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource De katholieke illustratie; zondags-lektuur voor het katholieke Nederlandsche volk jrg 10, 1876-1877, no 52 jrg 11, 1877-1878, no 1,3,7,8,9 Subject The topic of the resource De nijverheidstentoonstelling te Amsterdam Source A related resource from which the described resource is derived Katholiek Documentatie Centrum Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context De katholieke illustratie. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKDC09:017278052:00001 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/c770844c9acdf08e7a90d87f8aebad13.jpg 73744eb613f11ae3dd5efc4620622429 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/cba4517b1fa7f17771e031a3be5ca6d6.jpg d64ae6332f27426e00e68be4ee3a347a Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Text Any textual data included in the document GEÏLLUSTREERD nieuws. INHOUD De internationale tentoonstelling van tuinbouw en van voortbrengselen in ’.et plantenrijk te Amsterdam. Vervalschte levensmiddelen en vervalschte wijn. Het eiland Madera. Ik kan niet zeggen dat ik mij aangenaam gestemd gevoelde, toen ik mij naar Amsterdam op reis bevond om er de internationale tuinbouwtentoonstelling te bezoeken. Hoewel het vooruitzicht van iets schoons te zien mij genoegen deed, werd dat genot in futüro voor het oogenblik niet weinig vergald door het alleronaangenaamste lenteweer. Aprilwas meer dan half voorbij en toch huilde de ijzige oostenwind met kracht tegen de raampjes van den spoorwegwaggon, en zócht en vond er reetjes om ook den reizigers van binnen al het onaangename van het al te frissche stormweer te doen gevoelen. Aan afleiding viel niet te denken: mijne medereizigers gevoelden zoowel als ik het „onlekkere” van de koude, nog zoo laat in het voorjaar, zetten de kragen hunner jassen omhoog en zwegen. En wanneer men het oog naar buiten wendde, zag men of grenzelooze golvende waterplassen öf vele weilanden en boom en, die slechts weifelend hunne blaadjes durfden ontplooien, beducht geworden voor den killen wind en de nachtvorsten van de gevreesde lune rousse der Franschen. Maarde spoorwegrit van twee en een half uur was spoedig afgelegd, en weldra begroette ik het indrukwekkende Paleis voor Volksvlijt met zijn statigen koepel, waar de tuinbouw- en bloemententoonstelling gehouden werd. In mijn ongeduld om de daar uit de meeste landen van Europa bijeenverzamelde schatten, die op landen tuinbouw betrekking hebben, te bezichtigen, was het mijn eerste werk mij naar het paleis te begeven en, met een catalogus der tentoonstelling gewapend, de ruime zaal binnen te treden. De eerste indruk, dien de aanblik van ’t inwendige van het paleis met zijne bonte en schijnbaar ordeloos dooreengeworpen verzameling van natuur- en kunstschatten op den bezoeker maakt, is grootsch en overweldigend. De ontzaglijke ruimte, dooreen luchtig glazen dak gedekt, wordt geheel ingenomen door eene allerrijkste verzameling van kostbare en zeldzame voorwerpen, rijk in verscheidenheid en vormen, waartusschen honderden bezoekers zich bewogen, terwijl ongeveer in het midden, vlak onder den hoogen koepel, eene klaterende fontein haar water tot eene groote hoogte opzendt en een aangenaam gemurmel te weeg brengt, dat het gemoed tot opgewektheid stemt. Drie groote parken met mos, groen en struiken bezet, die het midden der zaal innemen, brengen er insgelijks veel toe bij, om het oog aangenaam aan te doen en eene vroolijke afwisseling te geven aan de onmetelijke uitstalling rondom de zaal. Met aanteekeningboekje en potlood gewapend begon ik, na den eersten indruk in mij opgenomen te hebben, mijne wandeling door het paleis, al het schoone beschouwende, om mij van daar over eene sierlijke brug van ongewerkt hout, waaronder rijtuigen en voetgangers heen trekken, naar het tot een uitgestrekten bloementuin ingerichte Frederiksplein te begeven. Evenwijdig aan de door mij gepasseerde brug loopt nog eene andere; beide dienen tot hetzelfde doel en zijn aan elkander volkomen gelijk. Deze bruggen vormen eender schoonste sieraden van de tentoonstelling. Het Frederiksplein, voor deze gelegenheid door de stad afgestaan, is geheel met een houten rasterwerk afgemaakt; de ingang tegenover de Utrechtsche straat is eenvoudig sierlijk en heeft aan weerszijden twee houten in Zwitserschen stijl opgetrokken huisjes. Rondom de omheining wapperen de vlaggen van die natiën, welke hare bijdragen tot de tentoonstelling ingezonden hebben. Ook hier was het gezicht verrukkend schoon. Hoe weinig de koude oostenwind ook van. bloemen sprak, toch waren deze hier inde bontste verscheidenheid bijeenverzameld met hare gele, roode en blauwe kleedjes aan, waarvan er echter velen dit geldt vooral voor de bloemencollectiën, die buiten den grooten, zoogenaamden bloementuin stonden en niet kunstmatig verwarmd waren – reeds tamelijk verflenst begonnen uitte zien, wat de illusie wel een weinig deed verdwijnen. Toch was de totaal-indrulc allergunstigst, en toen ik alleswas rondgewandeld, had ik, medegesleept door al het schoone en wonderbare wat ik had gezien, nog geen potlood op het papier gebracht. Den volgenden dag zou ik echter mijn bezoek herhalen en mijn verzuim herstellen. Ik betreur het slechts dat de ruimte mij ontbreekt om, zij het ook slechts ter loops, op al het vreemde en wonderbare te wijzen, dat door het binnen- en buitenland ingezonden is. Tot mijn spijt moet ik mij dus tot enkele vluchtige aanhalingen bepalen. Inde eerste plaats trekken binnen het paleis de collectiën katoen, papier, tabak, kina, enz. de aandacht. Dit is vooral het geval met de beide eerste artikelen. De geheele afdeeling eener nevenzaal word' ’ igenomen dooreen zeer groot aantal balen katoen, in hunne orgineele verpakking uit alle katoendistricten der wereld bijeengebracht. Daarenboven ziet men er twee in hun bloei gedroogde katoenboomen, beladen met vruchten, waaruit de katoen te voorschijn komt. Een bloeiende katoenboom onder een stolp maakt de collectie compleet. Nog opmerkelijker is de verzameling papier en de grondstoffen, waaruit het vervaardigd wordt. Men vindt er papier, uiteen aantal houtsoorten, uit rogge- en tarwestroo, riet enz. vervaardigd, en zeer belangrijk is de tropee, die de verschillende overgangen van het hout tot het papier voorstelt: van boven een blok hout, lager dat hout in dunne schijven gezaagd, daarna in kleine blokjes, en eindelijk in vezels verdeeld, om dan een pap te vormen, die weder het afgewerkte papier geeft. Liefhebbers of kenners van den land- en tuinbouw kunnen hun hart ophalen aan de eindelooze verscheidenheid van vruchten. Griekenland en Italië leverden niet minder dan een veertigtal soorten van zuidvruchten; onze inlandsche boomvruchten, vooral appels en peren, zijn er in talrijke soorten en fraaie exemplaren vertegenwoordigd. Duitschland leverde een zestigtal verschillende soorten van aardappelen, eene Amsterdamsche firma niet minder dan 200 Voor dames vindt men er kunst- of nagemaakte bloemen van was, porcelein, en zelfs van ijzer. Tuinstoelen en gereedschappen, prachtige mozaïeken, bronzen, albasten en porceleinen vazen, aquariums met goudvisschen, zelfs geheele tuinhuisjes met hun ameublement ineen woord, alles wat met den tuinbouw en de bloemenwereld in eenige betrekking staat, is hier in bonte en rijke verscheidenheid bij elkander gebracht. Een blik van de galerijen, waar men een tentoonstelling naast, of liever boven de tentoonstelling vindt, naar beneden inde woelende, krioelende zaal is bijzonder treffend. Wat het Frederiksplein betreft, dit maakt met zijne grotten, bruggen, Turksche kiosken enz. een zeer goed effect, en de talrijke vreemdsoortige boomen, bloemen en oranjeboomen, palmen, varens, rhododendrons, cyclanen, agaves, azalea’s en duizenden anderen, soms uit de verste landen aangevoerd, doen den bezoeker noode afscheid nemen van die in- en uitlandsche kinderen der lente. Vooral België, Engeland en Duitschland hebben met Nederland gewedijverd in het zenden van de meest volledige verzamelingen prachtige en zeldzame bloemen en gewassen. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource De katholieke illustratie; zondags-lektuur voor het katholieke Nederlandsche volk, jrg 10, 1876-1877, no 40, 1876 Subject The topic of the resource Tuinbouwtentoonstelling Source A related resource from which the described resource is derived Katholiek Documentatie Centrum Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context De katholieke illustratie. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKDC09:017278040:00001 https://www.paleisvoorvolksvlijt.nl/files/original/fcaff336bb8e007a79cf7002517ae8f0.jpg 29ed6154650cb9fad9ffde9c9c42656e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Tentoonstelling van Kunst toegepast op Nijverheid 1877 Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource De stand met Amerikaanse orgels van de Firma Goldschmeding in het Paleis voor Volksvlijt Description An account of the resource Frederiksplein 56, tijdens de Tentoonstelling van Kunst toegepast op Nijverheid, geopend 10 juli 1877 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wegner en Mottu Source A related resource from which the described resource is derived Collectie Stadsarchief Amsterdam: kabinetfoto's Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1877 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context 010005000748